PARASHAH BALAK

alternate textVerlede week se parashah (Chukat) het vertel hoe Sichon, die koning van die Amoriete, en Og, die koning van Basan, die Joodse volk probeer keer het om deur hul grense te beweeg om by die Beloofde Land uit te kom. Albei konings het besluit om oorlog teen die Yiesraéliete te voer, en albei is beslissend verslaan. Hierdie week vind ons dat Yiesraél laer opgeslaan het langs die grense van Moab, oos van die Jordaanrivier, uiteindelik gereed om die Beloofde Land binne te gaan. Toe Balak, die koning van Moab, sien wat Yiesraél aan die Amoriete gedoen het, het hy egter die naburige Midianiete se hulp gesoek en gesante gestuur om ‘n enigmatiese siener met die naam Bileam te huur om Yiesraél te vervloek sodat hulle in die komende geveg verslaan sou word nie.

Wie was Balak?
Onthou dat Abraham se broerskind Lot saam met sy twee dogters van die vernietiging van Sodom en Gomorra gered is. Nadat hulle uit die gebied gevlug het, het hulle in ‘n grot geskuil, toe die twee dogters hul pa dronk gemaak het, seksuele omgang met hom gehad het en swanger geraak het. Die twee seuns wat uit hierdie bloedskande gebore is, sou vaders word van die nasies van onderskeidelik Moav (Moab) en Ben-Ammi (Amon). Toe die Moabiete hoor van die nederlaag van die Amoritiese konings Sichon en Og, het hulle besluit om kragte saam te snoer met hul jarelange vyande die Midianiete om ‘n verenigde front voor te stel. Die Moabiete het toe ‘n nuwe koning, Tsur van Midian, aangestel wat na Balak herdoop is. Miskien het die Moabiete ‘n Midianitiese koning gekies omdat Mosheh self vir baie jare saam met Yitro daar gewoon het. Koning Balak was ‘n towenaar, opgelei in die okkulte en magie. In plaas daarvan om vir ‘n konvensionele oorlog voor te berei, het hy egter die dienste van ‘n bekende towenaar genaamd Bil’am seun van Beor (“Bileam”) gehuur. Hy het beplan om Yiesraél te beveg deur geestelike magte aan te wend. Miskien het hy gedink dat as hy en Bil’am hul magte saamvoeg, hulle Yiesraél kan verslaan. Bileam seun van Beor was van Aram (ou Mesopotamië/Sirië), die plek van Abraham se uitgebreide familie. Soortgelyk aan Haman in die boek Ester, word Bileam as een van Yiesraél se grootste vyande beskou. Sy naam Bil’am kan beteken” nie van die mense nie,” ‘n “mal man,” of ‘n “verwoester van die mense.” Volgens Joodse tradisie het Yaákov se goddelose oom Laban ‘n seun met die naam Beor gehad wat die vader van die Bileam geword het. Met ander woorde, die “vloekende profeet” Bileam was niemand anders nie as die kleinseun van Laban en dus ‘n verre familielid van die Joodse volk. Let daarop dat die naam “Beor” die eerste keer verskyn in verband met ‘n koning van Edom (Gen. 36:32), wat daarop dui dat Bileam eens ‘n koning van die Edomiete (afstammelinge van Esau) kon gewees het. Let egter op die fonetiese ooreenkoms met Peor. As Beor en Peor dieselfde is, dan was Bileam eintlik ‘n profeet van Baäl Peor, ‘n plaaslike Semitiese magtige. Bileam is beskou as ‘n groot siener, of towenaar en bedrewe in die okkulte. Sy bekendheid het hom beroemd gemaak, en magtige mense het hom gevra om vloeke oor hul vyande uit te roep. Die Talmoed (Sanhedrin 106a) verklaar dat Bileam so bekend geword het as ‘n towenaar dat hy later ‘n hoofadviseur van Farao geword het. Dit was Bileam wat die nuwe Farao aangeraai het om die Yiesraéliete te verslaaf en hulle met wrede taakmeesters te verdruk (Eks. 1:8-11). Die teks impliseer dat Bil’am ‘n mate van werklike kennis van die Elohiem van Yiesraél gehad het. Maar hoekom het Yahweh hom die gawe gegee van profesie? Volgens sommige van die Joodse wyses het Yahweh hom toegelaat om ‘n profeet te word sodat die nasies nie die aanspraak kon maak: “As Elohiem vir ons ‘n profeet gegee het so groot soos Mosheh, sou ons ook Yahweh gedien het.” Bil’am is ook ‘n praktiese les vir almal wat probeer om Yahweh te manipuleer vir bose doeleindes (hy is later deur Yehoshua dood gemaak toe hy weer probeer het om die volk Yiesraél te vervloek). Koning Balak het hom opgesoek omdat hy (verkeerdelik) gedink het dat hierdie profeet op een of ander manier Yahweh kan manipuleer om teen Sy volk te draai.

Balak stuur boodskappers na Bileam
Balak het ‘n groep edeles uit Moab en Midian gestuur om Bileam te nooi om die Yiesraéliete te vervloek. Aanvanklik het hy geweier om saam met hulle te gaan, aangesien hy nie Yahweh se toestemming gehad het nie. Na herhaalde afvaardigings en ‘n waarskuwing van Yahweh het hy egter sy donkie opgesaal en sy pad gebaan om Yahweh se uitverkore volk te vervloek. Die gewilligheid van Bileam om Yahweh se volk te vervloek, het Yahweh kwaad gemaak. Op pad om sy taak uit te voer, volg heerlike ironie. Bil’am word deur sy donkie uitgeskel, wat die boodskapper gesien het wat Yahweh gestuur het om hulle pad te versper. Die sogenaamde groot man kon nie sy eie donkie met sy woorde beheer nie; hoe sou hy dan effektief wees om Yiesraél te vervloek? Nietemin het Yahweh hom met sy sending laat voortgaan, maar slegs op voorwaarde dat hy presies sou spreek wat Hy hom beveel het om te spreek.

Vloeke het in Seëninge verander
Balak het Bil’am by Moab se grens ontvang en sy beloftes van eer en aansien herhaal, maar Bil’am het herhaal dat “Die woorde wat Yahweh in my mond lê, dit sal ek spreek.” Drie keer, vanuit drie verskillende uitkykpunte, het Bil’am probeer om sy vloeke uit te spreek; maar elke keer is seëninge oor Yiesraél in plaas vloeke uitgespreek. Die derde poging was by die kruin van Peor self, die plek wat bekend is vir Baälaanbidding. Die Gees van Elohiem het op Bil’am gekom en hy het verdere seën oor Yiesraél en (ironies genoeg) vloeke oor haar vyande uitgespreek.
Uiteindelik wou die ontstoke koning homself van Bil’am ontslae raak, maar Bil’am het toe geprofeteer oor die einde van dae. Volgens Maimonides het Bil’am se profesie betrekking op “twee gesalfdes” van Yiesraél, naamlik koning Dawied en die Mashiach: In die verhaal van Bileam word daarvan gepraat, en daar word geprofeteer oor die twee “gesalfdes”: die eerste Mashiach, dit is Dawied, wat Yiesraél van sy vyande gered het; en die laaste Mashiach, wat uit sy nageslag sal wees, wat Yiesraél op die ou end sal red. Daar sê hy: “Ek sien hom, maar nie nou nie” – dit is Dawied; “Ek aanskou hom, maar hy is nie naby nie”—dit is die koning Mashiach; “Daar sal ‘n ster uit Jakob uitskiet” – dit is Dawied; “En ‘n septer sal uit Yiesraél opgaan”—dit is die Koning Mashiach; “En hy sal die uithoeke van Moab slaan”–dit is Dawied, soos geskrywe is (2 Samuel 8:2), “En hy het Moab verslaan, en hy het hulle met ‘n meetsnoer gemeet”; “En heers oor al die kinders van Set”– dit is die Koning Mashiach, soos geskrywe is (Sagaria 9:10), “En sy heerskappy sal wees van see tot see”.(Mishneh Torah)

Dwaling by Peor
Volgens die Talmoed (Sanhedrin 106a), toe Bil’am sien dat hy nie deur sy woorde teen Yiesraél kon seëvier nie, het hy ‘n ander strategie uitgedink om hulle te verslaan. Hy het Balak aangeraai om tente naby die Yiesraélitiese kamp op te rig (toe by Sittim) en om ou vroue in hulle deure te sit om linneklere aan die Yiesraéliete te verkoop. Die ou vroue het die mans in die tente in gelok, waar die jong vroue van Moab hulle ingewag het, versier en met parfuum. Die vroue van Moab het die Yiesraéliete versoek om deel te neem aan die aanbidding van “Ba’al Peor” en om deel te neem aan afgodery en onsedelikheid. So het Bil’am uiteindelik daarin geslaag om Yiesraél te vervloek. As straf vir hulle afgodery het ‘n plaag uitgebreek en Yahweh het Mosheh beveel om die voorlopers te hang. Voordat die opdrag egter uitgevoer is, het ‘n hooggeplaaste Yiesraéliet (Zimri) ‘n Midianitiese prinses in die openbaar in ‘n tent geneem wat naby die Tent van Samekoms opgerig is. Pinchas (Phinehas), die kleinseun van Aäron, het ‘n spies opgetel en hulle albei deurboor, en sodoende die plaag wat onder die mense gewoed het gestop. Nietemin was Yiesraél se eerste ontmoeting met Baäl rampspoedig, en 24 000 van die Yiesraéliete het gesterf.

Die Enigma van Bileam
Bileam word nie minder nie as een-en-vyftig keer in die Skrif genoem, wat begin met die verslag wat in die Parashat gegee word (Numeri 22-24). Hy is later gedood in ‘n geveg tussen Yiesraél en die Midianiete (Numeri 31:8). Hy word ook in Deut 23:5-6 genoem; Josua 13:22; 24:9-10; Miga 6:5; en Nehemia 13:2. Alhoewel Bil’am met die eerste oogopslag ‘n man van Elohiem was, en na ‘n ware profeet kan lyk, is beide die Skrif en Joodse tradisie dit eens dat hy ‘n teëstander van Yahweh en ‘n vyand van die kinders van Yiesraél was. Sy sogenaamde towery het tot dwaasheid en dood gelei. Die Nuwe-Testamentiese Skrifte praat van “die weg van Bileam, die seun van Beor, wat wins uit onregverdigheid liefgehad het” (2 Pet 2:15), “Bileam se dwaling” (Judas 1:11), en “die leer van Bileam, wat Balak geleer het om ‘n struikelblok voor die kinders van Yiesraél te sit” (Openb 2:14).

(Bron: The curses of Laban – Hebrew4christians)